Geen hoge bergen meer, maar ook geen diepe dalen –
want soms vlakt een zenuwstelsel het hele landschap af om de dalen niet te hoeven voelen.

Het gaat niet slecht met je. Maar ook niet goed, niet echt. Je leeft in een soort grijs midden, waar de dingen je niet omhoog tillen en niet naar beneden halen. Geen echte vreugde, geen echt verdriet, alles ingedikt tot een vlakke lijn waarop weinig beweegt. Geen hoge bergen meer, maar ook geen diepe dalen. Want soms vlakt een zenuwstelsel het hele landschap af om de dalen niet te hoeven voelen.

Waarom staat alles op grijs?

Een afgevlakt gevoel is lastig te herkennen, juist omdat het zo weinig opvalt. Er is geen acute pijn die om aandacht vraagt, geen crisis, geen duidelijk probleem. Het gaat redelijk, je functioneert, er is niets concreets aan de hand. En toch is er iets weg: de levendigheid, de kleur, de uitslagen naar boven en naar beneden die het leven zijn reliëf geven. Om te begrijpen waarom dat reliëf verdween, moet je kijken naar hoe emoties werken, en wat je systeem ermee deed.

Emoties bewegen zich over een bereik, van hoge pieken, vreugde, opwinding, ontroering, tot diepe dalen, verdriet, pijn, rouw. Dat hele bereik hoort bij een levend gevoelsleven. Maar wat gebeurt er als de dalen ooit te overweldigend waren? Als er verdriet of pijn was die te zwaar voelde om te dragen, te diep om in te zakken? Dan kan het zenuwstelsel een beschermende strategie inzetten: het dikt het hele emotionele bereik in, zodat de dalen niet meer zo diep gaan. Het houdt je weg van de bodem die je niet aankon. Maar emoties laten zich niet half afvlakken. Het systeem kan niet de dalen dempen en de pieken intact laten, want ze horen bij hetzelfde bereik, dezelfde capaciteit om te voelen. Wie de bodem afsluit, sluit ook de top af. Zo wordt het hele landschap ingedikt tot een smalle, grijze band: geen diepe dalen meer, maar daarmee ook geen hoge bergen. Het reliëf verdwijnt, en wat overblijft is een vlakte. Niet omdat het leven grijs is, maar omdat je systeem de uitersten dempt om je tegen de dalen te beschermen.

Dit verklaart waarom je je niet uit het grijs kunt forceren door positiever te denken of meer leuke dingen te doen. De afvlakking zit niet in je houding maar in een ingeperkt gevoelsbereik, en zolang dat bereik smal blijft, kunnen ook prettige ervaringen geen echte piek meer geven. De weg loopt daarom niet via het opzoeken van meer hoogtepunten, maar via het langzaam en veilig weer toelaten van het hele bereik, inclusief de dalen die ooit te zwaar waren. Want pas als je systeem ervaart dat het de dalen weer aankan, met steun, in behapbare stukjes, hoeft het het bereik niet langer in te dikken, en keren met de dalen ook de pieken terug. Dat is een geleidelijk proces dat veiligheid vraagt, want de afvlakking beschermde je ergens tegen. Houd er rekening mee dat een afgevlakt gevoel ook kan samengaan met somberheid of depressieve klachten. Voel je je langere tijd grijs, somber of zonder kleur, dan hoort je huisarts erbij, en bij gedachten dat je niet verder wilt is er dag en nacht hulp via 113 Zelfmoordpreventie.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Je leeft in een grijs midden, zonder echte pieken of dalen.
• Geen echte vreugde, maar ook geen echt verdriet.
• Het gaat niet slecht, maar ook niet goed, niet echt.
• De levendigheid en kleur lijken uit je leven verdwenen.
• Positiever denken of leuke dingen doen tilt je niet omhoog.

Er is niets mis met je, en je bent geen vlak of saai mens. Dat alles op grijs staat, is een beschermende afvlakking van je zenuwstelsel om je tegen de dalen te beschermen, geen karaktertrek. Je hoeft jezelf niet op te peppen. Je mag het hele gevoelsbereik langzaam en veilig weer toelaten, en ontdekken dat met de dalen ook de pieken en de kleur terugkeren.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik ben nooit echt verdrietig, maar ook nooit echt blij, ik leef in een soort tussenstand.” Toen ze ging begrijpen dat haar systeem de dalen had afgevlakt en daarmee ook de pieken, kon ze stoppen zichzelf vlak te vinden, en heel langzaam het hele bereik weer toelaten.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het langzaam en veilig weer toelaten van het hele gevoelsbereik. Het is geen therapie. Omdat een afgevlakt gevoel ook kan samengaan met somberheid of depressieve klachten, is je huisarts de juiste eerste stap bij aanhoudende klachten, en bij gedachten dat je niet verder wilt kun je terecht bij 113 Zelfmoordpreventie (113 of 0800-0113). Dit werk kan een aanvulling zijn, nooit een vervanging.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als je systeem het bereik afvlakte om de dalen te ontlopen, kan het helpen het hele bereik langzaam en veilig weer toe te laten. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De indikking van je gevoelsbereik mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van jezelf oppeppen.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, zodat de uitslagen van je gevoel weer ruimte krijgen.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat je systeem de dalen weer aankan en met de dalen de pieken terugkeren.