Het gaat niet over iets wat je deed –
het gaat over wie je diep vanbinnen denkt te zijn.

Het is geen gedachte die je kunt aanwijzen. Het is meer een ondertoon, een stil gevoel dat er iets met jou niet klopt. Niet vanwege iets wat je deed, maar gewoon, om wie je bent. Je verbergt het, je compenseert het, maar het zit er altijd, net onder de oppervlakte.

Waarom schaam ik me voor wie ik ben?

Er is een belangrijk verschil tussen schuld en schaamte. Schuld zegt: ik deed iets verkeerd. Schaamte zegt: ik ben verkeerd. Schuld gaat over gedrag en is te herstellen. Chronische schaamte gaat over je hele wezen, en daar valt niets aan goed te maken, want het probleem ben jij, denk je. Dat maakt het zo zwaar en zo stil.

Dit gevoel ontstaat zelden uit een enkele gebeurtenis. Het sijpelt naar binnen, vaak vroeg. Een kind dat steeds het gevoel kreeg te veel te zijn, lastig, niet welkom, of niet goed zoals het was, trekt een conclusie. En kinderen leggen de schuld bijna altijd bij zichzelf, want dat voelt veiliger dan denken dat de mensen van wie je afhankelijk bent tekortschieten. Zo wordt ‘er is iets mis met mij’ een soort bescherming.

Daarom helpt het zo weinig als mensen zeggen dat je best de moeite waard bent. Je weet dat misschien met je verstand, maar de schaamte zit in een diepere laag, in het gevoel van wie je bent. Het is geen kwestie van anders denken over jezelf, maar van je systeem een nieuwe ervaring geven: dat je er mag zijn, precies zoals je bent.

Hoe herken je chronische schaamte?

Chronische schaamte laat zich op veel manieren voelen. Herken je een paar van deze?

• Een stil gevoel dat er iets mis is met jou, los van wat je doet.
• Je verbergt delen van jezelf uit angst dat anderen ze afkeuren.
• Complimenten voelen ongemakkelijk, alsof ze niet over de echte jij gaan.
• Je bent bang dat als mensen je echt kennen, ze afhaken.
• Je legt de schuld snel bij jezelf, ook als dat niet terecht is.

Er is niets mis met je. Dat klinkt bijna tegenstrijdig bij dit onderwerp, maar het is precies de kern: de schaamte liegt. Je bent niet verkeerd, niet te veel, niet minder waard. Je leerde ooit dat te denken om een onveilige situatie te overleven. Je bent niet kapot. Je draagt een wond die nog niet weet dat ze mag helen.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik had het nooit zo benoemd, maar er was altijd dat gevoel dat ik fundamenteel niet deugde. Wat ik ook bereikte, het bleef.” Toen ze begon te zien dat dit gevoel een conclusie was uit haar jeugd en geen feit over haar, kwam er voor het eerst een kiertje ruimte, en mocht de gedachte landen dat ze er gewoon mocht zijn.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel. Chronische schaamte ligt diep en kan samengaan met somberheid of een laag zelfbeeld. Loop je vast, of word je somber, dan zijn een huisarts of psycholoog de juiste plek. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het tot rust laten komen van je zenuwstelsel, en vervangt die zorg niet. Het is geen of-of. Voor sommige mensen is dit werk genoeg, voor anderen een aanvulling naast zorg. Jij houdt zelf de regie.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Schaamte laat zich niet wegredeneren, want ze zit niet in je gedachten maar in je gevoel van wie je bent. Wat helpt, is je systeem laten ervaren dat je er mag zijn zonder iets te verbergen. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De spanning van het altijd moeten verbergen mag zakken. Niet met wilskracht, maar via rust en klank die het systeem een signaal van veiligheid geven.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme. Er ontstaat ruimte tussen wie je bent en het oude oordeel over jezelf.
• YYield – Toelaten. Er mogen zijn zoals je bent mag de grondtoon worden, zodat de schaamte niet langer hoeft te bepalen wie je denkt te zijn.