Het beeld dat je van jezelf hebt, koos je niet zelf –
want je leerde naar jezelf kijken door de ogen van anderen.

We denken vaak dat ons zelfbeeld een eerlijke optelsom is van wie we zijn. Maar zo werkt het niet. Het beeld dat je van jezelf hebt, koos je niet zelf, en bouwde je niet op uit nuchtere feiten. Je leerde naar jezelf kijken door de ogen van anderen, lang voordat je kon beoordelen of die blik wel klopte.

Waar komt een laag zelfbeeld vandaan?

Een zelfbeeld ontstaat niet van binnenuit, maar van buitenaf. Een jong kind heeft geen eigen maatstaf voor wie het is; het leert zichzelf kennen via de reacties van de mensen om zich heen. Hun blik wordt zijn spiegel. Word je gezien, gewaardeerd en welkom geheten zoals je bent, dan ontstaat een warm, stabiel zelfbeeld. Maar word je vooral gezien als je presteert, krijg je veel kritiek, of voel je je niet welkom zoals je bent, dan neem je die blik over. De ogen waardoor anderen naar je keken, worden de ogen waardoor jij naar jezelf kijkt.

Dat overgenomen beeld zet zich vast in het zenuwstelsel, op een diep niveau, voordat je er ooit bewust over kon nadenken. En het blijft daar, ook als je leven inmiddels heel anders is, ook als de mensen die die blik vormden er allang niet meer zijn. Een laag zelfbeeld is daarom geen actuele beoordeling van wie je nu bent, maar een oude spiegel die je bleef met je meedraagt, en die een vertekend beeld blijft tonen.

Dit verklaart waarom een laag zelfbeeld zo hardnekkig is en niet zomaar verandert door successen. Het beeld werkt als een filter: complimenten en prestaties die er niet bij passen, glippen erlangs of worden weggewuifd, terwijl alles wat het negatieve beeld bevestigt blijft hangen. Zo houdt het beeld zichzelf in stand. Het verandert niet door meer bewijs te leveren, maar door de oude spiegel te herkennen voor wat hij is: overgenomen, niet waar. Hoe meer je systeem veiligheid ervaart, hoe meer ruimte er komt om anders naar jezelf te kijken. Bij aanhoudende somberheid hoort je huisarts erbij.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Je ziet vooral je tekorten en nauwelijks je kwaliteiten.
• Complimenten passen niet bij je beeld en glijden eraf.
• Je verwacht weinig van jezelf, ook als anderen veel in je zien.
• In je oordeel over jezelf herken je soms de blik van vroeger.
• Successen veranderen je beeld van jezelf niet blijvend.

Er is niets mis met je, en je zelfbeeld is geen eerlijke maat voor wie je bent. Het is een oude spiegel die je overnam in een tijd dat je nog geen eigen blik had. Je hoeft jezelf niet te bewijzen dat je waarde hebt. Je mag de spiegel herkennen voor wat hij is, en je systeem de veiligheid geven om anders te kijken.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Iedereen zegt dat ik het goed doe, maar ik zie alleen wat er niet deugt.” Toen ze ging zien dat haar blik op zichzelf overgenomen was en als een filter werkte, kon ze voor het eerst onderscheiden tussen de oude spiegel en de werkelijkheid.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het tot rust laten komen van het systeem waarin dit oude zelfbeeld is opgeslagen. Het is geen therapie. Bij aanhoudende somberheid, een hardnekkig negatief zelfbeeld of klachten die je dagelijks leven sterk belasten, is je huisarts de juiste eerste stap. Dit werk kan daar een aanvulling op zijn.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als je zelfbeeld een overgenomen spiegel is die zichzelf in stand houdt, kan het helpen om die spiegel te herkennen en je systeem de veiligheid te geven om anders te kijken. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De oude, overgenomen blik op jezelf mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van meer bewijs leveren.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, zodat het filter zachter wordt en je kwaliteiten mogen meetellen.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat je een eigen, mildere blik op jezelf mag ontwikkelen.