De schuld hecht zich overal aan, ook waar ze niet thuishoort –
want wie een grondtoon van schuld draagt, vindt overal wel iets om zich schuldig over te voelen.

Iemand is chagrijnig, en jij vraagt je af of het door jou komt. Er gaat iets mis, en je voelt je schuldig, ook al had je er niets mee te maken. Je hebt iets nodig, en je voelt je bezwaard. Het lijkt wel of de schuld overal een plek vindt, of er altijd wel iets is om je schuldig over te voelen, ook waar het nergens op slaat. De schuld hecht zich overal aan, ook waar ze niet thuishoort. Want wie een grondtoon van schuld draagt, vindt overal wel iets om zich schuldig over te voelen.

Waarom voel ik me overal schuldig over?

Er is iets opvallends aan dit soort schuld: ze lijkt niet echt over de situatie te gaan. Je voelt je schuldig over de meest uiteenlopende dingen, dingen die niets met elkaar te maken hebben, dingen waar je soms aantoonbaar niets aan kunt doen. En als je de ene schuld hebt weerlegd, duikt ze ergens anders weer op. Dat is een belangrijke aanwijzing. Want als schuld werkelijk een reactie was op wat je deed, zou ze beperkt blijven tot situaties waarin je echt iets verkeerds deed. Maar deze schuld is niet beperkt, ze is overal, en dat betekent dat ze niet uit de situaties komt, maar uit jou, uit een grondtoon die je meedraagt en die overal een aanknopingspunt vindt.

Om dat te begrijpen, helpt het om te zien hoe een grondgevoel werkt. Wanneer je vroeg in je leven een diepe schuld hebt aangeleerd, bijvoorbeeld doordat je verantwoordelijk werd gemaakt voor dingen die niet bij je hoorden, doordat je te horen kreeg dat het door jou kwam, of doordat je je schuldig moest voelen om gestuurd te worden, dan wordt schuld een vast onderdeel van hoe je jezelf ervaart. Het is geen losse gedachte, maar een grondtoon, een gevoel dat onder alles ligt. En een grondtoon werkt als een filter: hij kleurt hoe je de wereld waarneemt. Als je een grondtoon van schuld draagt, dan zie je overal mogelijke schuld, want je systeem is erop ingesteld om die te vinden. Iemand is stil, en jij denkt meteen: heb ik iets verkeerd gedaan. Er gaat iets mis, en je eerste reflex is: het zal wel mijn schuld zijn. Je hebt iets nodig, en je voelt je bezwaard, schuldig dat je een ander tot last bent. De schuld is dan niet het gevolg van de situatie, maar van het grondgevoel dat zich aan de situatie hecht. En omdat dit grondgevoel voortdurend bevestiging zoekt, vindt het overal wel iets, want in vrijwel elke situatie is met een beetje moeite wel een reden tot schuld te bedenken.

Dit verklaart waarom het zo uitputtend en zo zinloos is om elke afzonderlijke schuld te proberen te weerleggen. Je kunt jezelf in een concrete situatie voorhouden dat het niet jouw schuld was, en misschien lukt het je zelfs om jezelf even gerust te stellen, maar dan duikt de schuld ergens anders weer op, want de bron is niet die ene situatie, maar het grondgevoel dat telkens opnieuw iets vindt. Het is als water dat overal naar binnen sijpelt: je kunt het ene lek dichten, maar zolang de druk eronder blijft, vindt het water een nieuwe weg. De weg naar minder schuld loopt daarom niet via het uitpluizen van elke situatie, maar via het grondgevoel zelf. Het helpt allereerst om te herkennen dat de schuld die je voelt vaak niet bij de situatie hoort, maar een oude grondtoon is die zich eraan vasthecht. Alleen al het besef dat niet elke schuld die je voelt terecht is, dat het een filter is waardoor je kijkt, kan ruimte geven en je helpen om de schuld niet meteen voor waar aan te nemen. En daarnaast gaat het om het verzachten van de grondtoon zelf, door het herstellen van een gevoel van veiligheid waarin je niet langer voortdurend op je hoede hoeft te zijn voor je eigen schuld. Naarmate dat grondgevoel zachter wordt, vindt de schuld minder aanknopingspunten, en merk je dat je niet meer overal een reden hoeft te zien om je schuldig te voelen. Je mag leren onderscheiden tussen de zeldzame keren dat schuld terecht en behulpzaam is, en de vele keren dat het oude grondgevoel zich gewoon weer ergens aan vasthecht.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Je voelt je schuldig over de meest uiteenlopende dingen.
• De schuld duikt steeds ergens anders op als je haar weerlegt.
• Je voelt je schuldig over dingen waar je niets aan kunt doen.
• Je eerste reflex bij iets wat misgaat is: het zal wel mijn schuld zijn.
• Elke schuld apart weerleggen put je uit en helpt niet echt.

Er is niets mis met je, en je bent niet overal schuldig aan. De schuld die zich overal aan hecht, komt niet uit de situaties maar uit een oude grondtoon die je meedraagt en die overal een aanknopingspunt vindt. Je hoeft niet elke schuld apart te weerleggen. Je mag gaan herkennen dat veel van die schuld niet terecht is, en het grondgevoel eronder langzaam laten verzachten.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Als er ergens spanning is, ga ik er automatisch van uit dat het aan mij ligt, waar het ook over gaat.” Toen hij ging zien dat dit een filter was waardoor hij keek, een oude grondtoon van schuld, kon hij de schuld niet meer meteen voor waar aannemen, en merkte hij dat ze langzaam minder vat op hem kreeg.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel, als de overal opduikende schuld samenhangt met een vroeg aangeleerde grondtoon van schuld. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het herkennen en verzachten van dat grondgevoel, zodat de schuld minder aanknopingspunten vindt. Het is geen therapie en geen behandeling. Wanneer de schuld gepaard gaat met somberheid die je leven beperkt, is het verstandig dit ook met je huisarts te bespreken.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als de schuld uit een grondtoon komt en niet uit de situaties, kan het helpen die grondtoon te verzachten. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De grondtoon die overal schuld vindt mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van elke schuld apart weerleggen.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, zodat de schuld minder aanknopingspunten vindt.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat je niet langer overal een reden hoeft te zien om je schuldig te voelen.