Je schaamt je niet voor iets wat je deed, maar voor je bestaan zelf –
want wie zich schaamt voor wie hij is, draagt een oude conclusie dat hij niet had mogen zijn zoals hij is.

Het is niet iets wat je deed waar je je voor schaamt. Het is dieper dan dat. Het is wie je bent. Je gevoeligheid, je behoeften, je karakter, je lijf, of gewoon je bestaan. Diep vanbinnen heb je het gevoel dat je niet had mogen zijn zoals je bent, dat er iets aan jou fundamenteel niet klopt. Je schaamt je niet voor iets wat je deed, maar voor je bestaan zelf. Want wie zich schaamt voor wie hij is, draagt een oude conclusie dat hij niet had mogen zijn zoals hij is.

Waarom schaam ik me voor wie ik ben?

Er is een verschil tussen je schamen voor iets en je schamen voor jezelf. Je kunt je schamen voor een blunder, voor iets doms wat je zei, voor een fout, en hoe naar dat ook is, het gaat over iets wat je deed, iets buiten je kern. Maar er bestaat ook een veel diepere schaamte, een die niet over je gedrag gaat maar over je hele zijn. Het is de schaamte die zegt: niet ik deed iets verkeerds, ik ben verkeerd. Je schaamt je dan voor je karakter, je gevoeligheid, je behoeften, je verlangens, je lichaam, voor de manier waarop je in elkaar zit, soms zelfs voor het simpele feit dat je er bent. Het is alsof je bestaan zelf een soort vergissing is, iets waarvoor je je moet verontschuldigen.

Deze schaamte komt niet uit de lucht vallen. Ze is geleerd, en wel heel vroeg. Een jong kind heeft geen oordeel over zichzelf; het is gewoon wie het is, spontaan, met al zijn behoeften, gevoelens en eigenaardigheden. Of het zich mag zijn zoals het is, hangt af van hoe de omgeving reageert. Wanneer een kind wordt ontvangen zoals het is, met zijn drukte, zijn gevoeligheid, zijn behoeften, dan leert het: ik mag er zijn zoals ik ben. Maar wanneer een kind voortdurend de boodschap krijgt dat wie het is niet welkom is, dan gebeurt het tegenovergestelde. Misschien kreeg je te horen dat je te veel was, te druk, te gevoelig, te lastig, te emotioneel. Misschien werd je afgewezen, weggeduwd of bekritiseerd om precies die dingen die het meest van jou waren. Misschien voelde je dat je alleen welkom was als je anders was dan je was, stiller, makkelijker, minder jezelf. Een kind kan dat niet plaatsen als een probleem van de omgeving. Het concludeert: wie ik ben deugt niet, ik had anders moeten zijn. En zo ga je je schamen, niet voor wat je doet, maar voor wat je bent. Die schaamte zakt diep weg, want ze raakt aan de kern van wie je bent, en wordt een grondgevoel dat zegt: ik mag niet zijn wie ik ben.

Dit grondgevoel draag je mee, ook als volwassene, ook als de mensen om je heen je nu wel zouden accepteren zoals je bent. Het maakt dat je jezelf voortdurend probeert aan te passen, te verbergen, kleiner te maken, dat je je echte zelf wegstopt uit angst dat die niet welkom is. En het verklaart waarom jezelf voorhouden dat je goed bent zoals je bent zo zelden helpt: de schaamte zit niet in je denken, maar in een diep gevoel dat ontstond toen je echte zelf werd afgewezen. De weg naar minder schaamte loopt daarom niet via jezelf anders maken of jezelf overtuigen, maar via de ervaring dat je er mag zijn precies zoals je bent. Schaamte om je zijn is ontstaan in afwijzing, en ze verzacht in aanvaarding, in de gevoelde ervaring dat wie je bent welkom is, dat je je niet hoeft te verbergen of aan te passen om er te mogen zijn. Dat begint vaak met de moed om je echte zelf voorzichtig te laten zien, in een veilige omgeving, en te ervaren dat het niet tot afwijzing leidt maar tot welkom. Zo bouwt je systeem langzaam een nieuwe ervaring op, die de oude conclusie corrigeert: niet ik had anders moeten zijn, maar ik mag zijn wie ik ben. Het gaat er dus niet om jezelf te veranderen, maar om de schaamte over wie je bent te laten verzachten, zodat je jezelf eindelijk mag toebehoren.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Je schaamt je niet voor iets wat je deed, maar voor wie je bent.
• Je hebt het gevoel dat je had moeten zijn zoals je bent.
• Je verbergt of past je echte zelf aan uit angst voor afwijzing.
• Je kreeg vroeg te horen dat je te veel, te druk of te gevoelig was.
• Jezelf voorhouden dat je goed bent zoals je bent helpt niet echt.

Er is niets mis met wie je bent, en dat is precies waar het om gaat. De schaamte die zegt dat je anders had moeten zijn, is geen waarheid, maar een oude conclusie uit een tijd waarin je echte zelf niet welkom was. Je hoeft jezelf niet te veranderen of aan te passen. Je mag gaan ervaren dat je er mag zijn precies zoals je bent.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik heb mijn hele leven het gevoel gehad dat ik te veel ben, dat ik mezelf moet inhouden om geaccepteerd te worden.” Toen hij ging zien dat hij vroeg had geleerd dat zijn echte zelf niet welkom was, kon hij voorzichtig gaan ervaren dat hij zich nu wel mocht laten zien, en dat dat niet tot afwijzing leidde.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel, als de schaamte om wie je bent samenhangt met een vroege ervaring dat je echte zelf niet welkom was. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het opbouwen van de ervaring dat je er mag zijn precies zoals je bent. Het is geen therapie en geen behandeling. Wanneer de schaamte samenhangt met ingrijpende afwijzing, vernedering of verwaarlozing, kan begeleiding door een passende professional naast dit werk waardevol zijn.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als de schaamte ontstond in afwijzing, kan ze verzachten in de ervaring dat je welkom bent zoals je bent. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De schaamte om je hele zijn mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van jezelf anders maken.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, zodat je echte zelf weer ruimte krijgt.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat je gaat ervaren dat je er mag zijn precies zoals je bent.