Houvast zoeken in het bekende, omdat het onbekende ooit gevaarlijk was –
want wie zekerheid nodig heeft om zich veilig te voelen, klampt zich vast aan wat vertrouwd is.

Je wilt weten waar je aan toe bent. Het bekende, het vertrouwde, de vaste routine, daar voel je je veilig bij. Maar zodra dingen onzeker worden, openliggen, veranderen, komt er een onrust die je nauwelijks kunt verdragen, en grijp je naar wat houvast biedt. Het onbekende voelt niet als avontuur, maar als bedreiging. Houvast zoeken in het bekende, omdat het onbekende ooit gevaarlijk was. Want wie zekerheid nodig heeft om zich veilig te voelen, klampt zich vast aan wat vertrouwd is.

Waarom klamp ik me zo vast aan zekerheid?

De behoefte aan zekerheid wordt vaak gezien als starheid, als gebrek aan flexibiliteit, als niet mee kunnen of willen gaan met verandering. Misschien hoor je dat ook van anderen, of zeg je het tegen jezelf: ik moet flexibeler worden, meer durven, beter tegen onzekerheid kunnen. Maar dat raakt niet de kern. Want het is niet zo dat je uit onwil of gemakzucht vasthoudt aan het bekende. Het is dat onzekerheid je een diepe onrust bezorgt, een gevoel van geen grond onder de voeten, dat je nauwelijks kunt verdragen, en dat het bekende de enige plek is waar die onrust even wegvalt.

Om dat te begrijpen, moet je kijken naar wat zekerheid voor je zenuwstelsel betekent. Zekerheid, voorspelbaarheid, het bekende, dat zijn vormen van veiligheid. Als je weet wat er gaat gebeuren, kun je je voorbereiden, weet je waar je aan toe bent, is er geen onaangename verrassing die je overvalt. Voor een zenuwstelsel dat zich veilig voelt, is onzekerheid niet zo’n probleem, het kan met open uitkomsten leven, het vertrouwt erop dat het ook bij het onbekende wel goed komt. Maar voor een zenuwstelsel dat geleerd heeft dat het onvoorspelbare gevaarlijk is, ligt dat anders. Onzekerheid betekent dan dreiging, het onbekende is iets om bang voor te zijn, en zekerheid wordt de manier om je staande te houden. Waar komt die les vandaan? Vaak uit een vroege omgeving die onvoorspelbaar of instabiel was, waarin je niet wist waar je aan toe was, waarin veiligheid het ene moment er was en het andere moment weg, of waarin grote veranderingen of onzekerheden je overvielen zonder dat je er grip op had. Wat je systeem daarvan leerde, is dat onzekerheid gevaarlijk is en dat het bekende tenminste veilig voelt. En dus ben je houvast gaan zoeken in alles wat voorspelbaar is, in routines, in het vertrouwde, in weten waar je aan toe bent, omdat dat de plek is waar je systeem zich even veilig voelt.

Dit verklaart waarom jezelf dwingen om flexibeler te zijn, om meer onzekerheid toe te laten, zo zelden werkt en vaak juist meer onrust geeft. Je kunt jezelf wel voornemen om losser om te gaan met verandering, om het onbekende meer op te zoeken, maar zolang je systeem onzekerheid als gevaar ervaart, komt de onrust toch, en grijp je toch weer naar houvast. De weg naar meer kunnen verdragen van onzekerheid loopt daarom niet via dwang, maar via veiligheid op een dieper niveau. Wanneer je systeem zich fundamenteler veilig gaat voelen, een veiligheid die niet afhangt van of je weet wat er gaat gebeuren, dan wordt onzekerheid draaglijker, omdat ze niet langer betekent dat je veiligheid wegvalt. Je gaat dan ervaren dat je grond onder de voeten kunt houden, ook als niet alles zeker is, dat je het onbekende kunt dragen zonder dat je omvalt. Dat gebeurt geleidelijk, door in kleine stappen te ervaren dat een beetje onzekerheid goed gaat, dat je niet instort als iets openligt of verandert. Zo leert je systeem dat het bekende niet de enige veilige plek is, en dat je veiligheid ook in jezelf kunt dragen, los van de omstandigheden. Het gaat er dus niet om jezelf te dwingen het houvast los te laten, maar om je zo veilig te gaan voelen dat je het niet meer zo krampachtig nodig hebt.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Je wilt het liefst altijd weten waar je aan toe bent.
• Onzekerheid of verandering geeft je een diepe onrust.
• Je houdt vast aan routines en het vertrouwde.
• Het onbekende voelt als bedreiging, niet als avontuur.
• Jezelf dwingen flexibeler te zijn geeft juist meer onrust.

Er is niets mis met je, en je bent niet star of bang. Dat je je vastklampt aan zekerheid, komt doordat je systeem onzekerheid als gevaarlijk leerde ervaren, vaak door een onvoorspelbare vroege omgeving, niet doordat je te weinig flexibel bent. Je hoeft jezelf niet te dwingen het houvast los te laten. Je mag je systeem in kleine stappen laten ervaren dat onzekerheid draaglijk is, zodat je veiligheid ook in jezelf kunt dragen.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Zolang ik weet wat er komt, gaat het, maar zodra iets openligt, raak ik in paniek.” Toen ze ging zien dat haar systeem in een onvoorspelbare jeugd had geleerd dat onzekerheid gevaarlijk was, kon ze milder naar zichzelf kijken, en in kleine stappen ervaren dat ze ook bij onzekerheid grond onder de voeten kon houden.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel, als het vastklampen aan zekerheid samenhangt met een zenuwstelsel dat onzekerheid als gevaarlijk leerde ervaren. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het opbouwen van een diepere veiligheid die niet afhangt van de omstandigheden. Het is geen therapie en geen behandeling. Wanneer de onrust bij onzekerheid gepaard gaat met sterke angst of paniek, of je leven ernstig beperkt, is het verstandig dit ook met je huisarts te bespreken.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als zekerheid je enige veiligheid is, kan het helpen je systeem te leren dat het ook onzekerheid kan dragen. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De krampachtige greep op het bekende mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van jezelf dwingen flexibel te zijn.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, in kleine stappen van onzekerheid toelaten.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat je veiligheid in jezelf kunt dragen, los van de omstandigheden.