De angst onder de grip: dat het instort zodra je loslaat –
want wie bang is de controle te verliezen, beschermt zich tegen een oude overrompeling.

Loslaten, je laten gaan, de teugels vieren, het zou misschien fijn zijn, maar er komt iets tussen: angst. Want wat als het dan misgaat? Wat als ik overspoeld raak, instort, de grip kwijtraak en er iets ergs gebeurt? De gedachte alleen al maakt dat je je nog steviger vasthoudt. De angst onder de grip: dat het instort zodra je loslaat. Want wie bang is de controle te verliezen, beschermt zich tegen een oude overrompeling.

Waarom ben ik zo bang om de controle te verliezen?

Bij veel controlebehoefte ligt een angst die we niet altijd zien, ook niet bij onszelf. We denken dat we vasthouden omdat we nu eenmaal graag grip hebben, omdat we zorgvuldig zijn, omdat we het zo gewend zijn. Maar als je dieper kijkt, zit er vaak iets anders onder: een angst voor wat er gebeurt als je de controle loslaat. Niet de controle zelf is het doel, maar het voorkomen van het tegenovergestelde: het verliezen van de grip, en alles wat dat in je oproept. Die angst kan heel concreet voelen, dat er iets misgaat, dat je faalt, dat je instort, dat je emoties je overspoelen, dat je jezelf niet meer in de hand hebt.

Om te begrijpen waarom die angst zo sterk is, moet je kijken naar wat controle verliezen betekent voor een zenuwstelsel dat overrompeling heeft gekend. Controle is voor zo’n systeem de verdediging geworden tegen het opnieuw beleven van iets overweldigends. Ergens in je geschiedenis is er een ervaring, of zijn er ervaringen, waarin je werd overspoeld, overrompeld, machteloos, waarin iets gebeurde wat te groot was om te dragen en waar je geen grip op had. Die ervaring heeft je systeem geleerd hoe gevaarlijk en hoe ondraaglijk het is om de controle kwijt te zijn. En sindsdien doet het er alles aan om dat nooit meer te laten gebeuren, door grip te houden, door controle te bewaren, door zich te wapenen. Controle verliezen betekent dan, in de diepe beleving van je systeem, terugkeren naar die oude staat van overspoeling en machteloosheid. Geen wonder dat de angst zo groot is: het is niet alleen de angst voor wat er nu zou kunnen gebeuren, het is de angst voor het opnieuw beleven van iets wat ooit te veel was. Daarom voelt loslaten niet als ontspanning maar als je begeven op gevaarlijk terrein, en daarom houdt je systeem zo krampachtig vast.

Dit verklaart waarom jezelf voorhouden dat er niets zal gebeuren zo weinig helpt. Je verstand weet misschien wel dat loslaten niet echt gevaarlijk is, maar je systeem reageert niet op je verstand, het reageert op de diepe herinnering aan overrompeling. En zolang die herinnering levend is, blijft controleverlies als bedreigend voelen, hoe redelijk je ook tegen jezelf praat. De weg naar minder angst loopt daarom niet via geruststelling of dwang, maar via veiligheid op een dieper niveau. Wanneer je systeem geleidelijk leert dat het de overrompeling van toen kan dragen en dat het nu veilig is, ook zonder volledige controle, neemt de angst voor controleverlies vanzelf af. Dat gebeurt niet door jezelf in het diepe te gooien, maar juist door in kleine, behapbare stappen te ervaren dat een beetje loslaten veilig is, dat je niet instort, dat het goed blijft komen. Zo bouwt je systeem langzaam nieuwe ervaringen op die de oude angst verzachten. Het gaat er niet om de controle ineens helemaal op te geven, maar om je zo veilig te gaan voelen dat je haar niet meer zo krampachtig nodig hebt. Wanneer de angst om controle te verliezen zo sterk is dat ze gepaard gaat met paniek of je leven ernstig beperkt, is het verstandig dit ook met je huisarts te bespreken.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Loslaten roept angst op, niet rust.
• Je bent bang dat het instort of misgaat zodra je de grip lost.
• De angst voelt groter dan de situatie rechtvaardigt.
• Jezelf geruststellen met je verstand helpt niet echt.
• Onder je controlebehoefte zit een angst voor controleverlies.

Er is niets mis met je, en je bent niet overdreven angstig. Dat je bang bent de controle te verliezen, komt doordat je systeem ooit overrompeling heeft gekend en zich daartegen beschermt, niet doordat je je aanstelt. Je hoeft jezelf niet te dwingen alles ineens los te laten. Je mag je systeem in kleine stappen laten ervaren dat het veilig is, zodat de angst geleidelijk mag zakken.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Als ik me echt laat gaan, ben ik bang dat ik nooit meer stop met huilen, of gewoon instort.” Toen ze ging begrijpen dat die angst voortkwam uit een oude overspoeling die ze nooit had kunnen dragen, kon ze in kleine stappen gaan ervaren dat een beetje loslaten haar niet deed instorten.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel, als de angst samenhangt met een zenuwstelsel dat zich beschermt tegen oude overrompeling. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het in kleine, veilige stappen opbouwen van het gevoel dat controleverlies niet bedreigend hoeft te zijn. Het is geen therapie. Wanneer de angst gepaard gaat met paniek of je leven ernstig beperkt, of samenhangt met onverwerkte ingrijpende gebeurtenissen, is het verstandig dit met je huisarts te bespreken. Dit werk kan daarop een aanvulling zijn.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als de angst voor controleverlies een oude overrompeling beschermt, kan het helpen je systeem te laten ervaren dat het nu veilig is. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De angstige greep op controle mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van jezelf dwingen los te laten.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, in kleine, behapbare stappen.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat je systeem leert dat controleverlies niet langer overrompeling betekent.