Je doet de fijne dingen nog, maar voelt het fijne niet meer –
want genieten vraagt een zenuwstelsel dat veilig genoeg is om zich open te stellen.

Je zit op een plek waar je je gelukkig zou moeten voelen. Goed eten, mooie omgeving, mensen die je dierbaar zijn. En je wacht op het genot dat erbij hoort, maar het komt niet. Je doet alles wat fijn zou moeten zijn, en toch voel je het fijne niet. Je doet de fijne dingen nog, maar voelt het fijne niet meer. Want genieten vraagt een zenuwstelsel dat veilig genoeg is om zich open te stellen.

Waarom kan ik nergens meer van genieten?

We denken aan genieten als iets vanzelfsprekends: er gebeurt iets aangenaams, en dus voel je plezier. Maar zo simpel is het niet. Genieten is geen automatische reactie op een prettige prikkel, het is een toestand waarin je systeem zich openstelt en zich overgeeft aan het aangename. En daarvoor is iets nodig: een zenuwstelsel dat veilig en ontspannen genoeg is. Genot vraagt overgave, en overgave vraagt veiligheid. Als die veiligheid of ontspanning er niet is, blijft het plezier uit, hoe aangenaam de omstandigheden ook zijn.

Daar ligt vaak de verklaring. Wanneer je zenuwstelsel in een waakzame, gespannen stand staat, voortdurend alert, klaar voor gevaar, dan kan het zich niet overgeven aan genot, want overgave en waakzaamheid sluiten elkaar uit. Het systeem houdt een deel van zijn aandacht bij de dreiging die het verwacht, en dat deel kan niet meegenieten. Hetzelfde geldt voor een uitgeput systeem: als de reserves op zijn, is er geen energie om je open te stellen voor het aangename. En als het gevoel beschermend is verdoofd, zoals bij emotionele leegte, dan wordt ook het plezier gedempt, want de verdoving maakt geen onderscheid tussen pijn en genot. In al die gevallen is het vermogen om te genieten niet verdwenen, het is afgesloten: achter een gespannen, uitgeput of verdoofd systeem dat zich niet kan of durft over te geven aan het fijne. Je doet de fijne dingen nog, maar je systeem laat het fijne niet binnen.

Dit verklaart waarom je het genot niet kunt afdwingen door harder je best te doen om te genieten. Genieten laat zich niet forceren, juist omdat het overgave vraagt, en overgave is het tegenovergestelde van inspanning. Hoe meer je probeert te genieten, hoe meer je je systeem onder druk zet, en druk is precies wat de overgave in de weg staat. De weg loopt daarom niet via meer moeite, maar via het tot rust en veiligheid brengen van je zenuwstelsel, zodat het zich vanzelf weer durft te openen. Naarmate je systeem uit de waakzaamheid zakt, zijn reserves opbouwt of uit de verdoving ontdooit, keert het vermogen om te genieten langzaam terug, vaak eerst in kleine momenten. Dat gaat geleidelijk en laat zich niet haasten. Maar net als bij het verlies van zin hoort hier een belangrijke notie bij: het niet meer kunnen genieten, het verlies van plezier, kan ook een teken zijn van somberheid of een depressie. Neem dat serieus. Houdt het langer dan een paar weken aan, of belast het je dagelijks leven, ga er dan mee naar je huisarts. En bij gedachten dat je niet verder wilt, is er dag en nacht hulp via 113 Zelfmoordpreventie.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Dingen die plezier zouden moeten geven, doen dat niet meer.
• Je doet de fijne dingen nog, maar voelt het fijne niet.
• Harder je best doen om te genieten, helpt niet.
• Je staat ook bij prettige momenten gespannen of op je hoede.
• Het plezier lijkt afgesloten achter iets wat je niet kunt openen.

Er is niets mis met je, en je bent niet ondankbaar of verwend. Dat je nergens meer van geniet, komt vaak doordat je zenuwstelsel te gespannen, uitgeput of verdoofd is om zich over te geven, niet doordat je niet wilt genieten. Je hoeft niet harder je best te doen. Je mag je systeem rust en veiligheid geven, en weet dat dit ook een signaal kan zijn dat om de steun van een huisarts vraagt.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik was op de vakantie van mijn dromen en voelde helemaal niets, dat maakte me bang.” Toen ze ging begrijpen dat haar gespannen systeem zich niet kon overgeven, kon ze stoppen zichzelf te dwingen te genieten, en haar zenuwstelsel eerst de rust geven die het nodig had, terwijl ze het ook met haar huisarts besprak.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Soms wel, en soms is meer nodig. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het tot rust en veiligheid brengen van het zenuwstelsel, zodat overgave en plezier weer mogelijk worden. Het is geen therapie. Omdat het niet meer kunnen genieten ook een teken van somberheid of depressie kan zijn, is het belangrijk dit niet alleen mee te dragen: houdt het langer dan een paar weken aan of belast het je dagelijks leven, dan is je huisarts de juiste eerste stap. Bij gedachten dat je niet verder wilt, kun je terecht bij 113 Zelfmoordpreventie (113 of 0800-0113). Dit werk kan een aanvulling zijn, nooit een vervanging.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als genieten overgave vraagt die je systeem nu niet kan opbrengen, kan het helpen je zenuwstelsel eerst tot rust te brengen. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De waakzaamheid of uitputting die overgave in de weg staat mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van jezelf dwingen te genieten.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, zodat je systeem zich weer mag openen.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat overgave weer mogelijk wordt en het plezier langzaam mag terugkeren.