Bij iedereen word je net een andere versie van jezelf –
want wie zich vroeg moest aanpassen om veilig te zijn, leerde zichzelf vormen naar de ander.

Bij je ene vriend ben je uitbundig, bij de ander stil. Op je werk een andere persoon dan thuis. Je merkt hoe je bijna automatisch meebeweegt met wie je bij je hebt, hun toon overneemt, je mening bijstelt, jezelf vormt naar de situatie. En soms vraag je je af: wie ben ik eigenlijk als er niemand kijkt? Bij iedereen word je net een andere versie van jezelf. Want wie zich vroeg moest aanpassen om veilig te zijn, leerde zichzelf vormen naar de ander.

Waarom pas ik me overal aan?

Aanpassen is op zichzelf gezond en menselijk. We gedragen ons anders op een begrafenis dan op een feest, anders bij de bakker dan bij onze geliefde. Dat is sociale flexibiliteit, en die is waardevol. Maar er is een verschil tussen je gedrag aanpassen aan een situatie terwijl je jezelf blijft, en jezelf vervormen tot je niet meer weet wie je los van de ander bent. Bij dat tweede gaat het niet meer om flexibiliteit, maar om een diepere neiging om jezelf uit te wissen en je te vormen naar wie je bij je hebt.

Die neiging ontstaat vaak vroeg. Een kind stemt zich van nature af op zijn ouders, maar wat gebeurt er als die afstemming een kwestie van veiligheid wordt? Als het kind merkt dat het beter is om zijn eigen impulsen in te slikken en zich te schikken naar de stemming van een ouder, om conflict, afwijzing of onveiligheid te vermijden? Dan leert het kind een waardevolle, maar dure les: wie ik ben is minder belangrijk dan wie ik moet zijn om veilig te blijven. Het ontwikkelt een fijn afgesteld vermogen om aan te voelen wat de ander van hem nodig heeft en zich daarnaar te vormen, terwijl het zijn eigen kern terugtrekt en verbergt. Dat is een briljante overlevingsstrategie. Maar als ze blijft bestaan tot in het volwassen leven, word je een kameleon: zo bedreven in meebewegen dat je je eigen, onveranderlijke kern bent kwijtgeraakt. Je weet feilloos wie je moet zijn voor de ander, maar niet meer wie je bent voor jezelf.

Dit verklaart waarom je jezelf niet zomaar kunt voornemen om voortaan jezelf te zijn. De aanpassing is geen gewoonte die je met een besluit aflegt, maar een diep ingesleten beschermingspatroon dat in je zenuwstelsel zit: bij anderen zijn activeert onbewust de oude veiligheidsstrategie van meebewegen. Bovendien voelt jezelf zijn vaak letterlijk onveilig, alsof je je blootgeeft. De weg ligt daarom niet in jezelf dwingen authentiek te zijn, maar in het langzaam opbouwen van veiligheid, zodat je systeem mag ontdekken dat jezelf zijn niet langer gevaarlijk is. Tegelijk gaat het om het herstellen van het contact met je eigen kern: opnieuw leren voelen wat jij vindt, wilt en bent, los van wie er bij je is. Naarmate dat groeit, hoef je jezelf minder te vervormen en mag er een ik ontstaan dat blijft, ook als er niemand is om je naar te vormen. Belast het aanpassen je dagelijks leven sterk of gaat het samen met het gevoel jezelf volledig kwijt te zijn, dan hoort je huisarts erbij.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Je wordt bij verschillende mensen een net andere versie van jezelf.
• Je neemt bijna automatisch de toon of mening van de ander over.
• Je weet niet goed wie je bent als er niemand is om je naar te vormen.
• Jezelf zijn voelt soms onveilig, alsof je je blootgeeft.
• Je voelt feilloos aan wie je moet zijn voor de ander.

Er is niets mis met je, en je bent niet oppervlakkig of onecht. Dat je je overal aanpast, is een vroeg geleerde manier om veilig te blijven, niet een gebrek aan karakter. Je hoeft jezelf niet te dwingen authentiek te zijn. Je mag je systeem langzaam laten ontdekken dat jezelf zijn veilig mag zijn, en het contact met je eigen kern weer laten groeien.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik ben bij iedereen anders, en thuis op de bank weet ik soms niet welke van die mensen nou echt ik ben.” Toen ze ging zien dat haar aanpassen ooit bescherming was, kon ze stoppen zichzelf onecht te vinden, en heel langzaam haar eigen kern terugvinden.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het tot rust brengen van het zenuwstelsel en het herstellen van het contact met je eigen kern. Het is geen therapie. Belast het aanpassen je dagelijks leven sterk, dan is je huisarts de juiste eerste stap. Dit werk kan daar een aanvulling op zijn.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als je je aanpast doordat je vroeg leerde dat jezelf zijn niet veilig was, kan het helpen om veiligheid op te bouwen en je eigen kern terug te vinden. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De automatische neiging om je naar de ander te vormen mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van jezelf dwingen authentiek te zijn.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, zodat je eigen kern weer ruimte krijgt.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat jezelf zijn niet langer onveilig voelt en er een ik mag blijven, ook zonder publiek.