Het kleinste tikje doet de emmer al overlopen –
want als je emotionele reserves op zijn, heb je geen buffer meer over.

Iemand zegt iets onaardigs en je schiet meteen vol. Het kind huilt en je voelt jezelf instorten. Een tegenvaller waar je vroeger overheen stapte, gooit nu je hele dag omver. Het is alsof er geen marge meer is, geen buffer, alsof het kleinste tikje de emmer al doet overlopen. Het kleinste tikje doet de emmer al overlopen. Want als je emotionele reserves op zijn, heb je geen buffer meer over.

Waarom kan ik emotioneel niets meer hebben?

Emotionele uitputting wordt vaak verkeerd uitgelegd, door anderen en door jezelf. Het ziet eruit als overgevoeligheid, als kort lontje, als aanstellerij, en misschien noem je het bij jezelf ook zo: ik ben zo’n huilebalk geworden, ik kan niets meer hebben, wat is er toch met me. Maar er is een belangrijk verschil tussen overgevoelig zijn en uitgeput zijn. Bij overgevoeligheid zou je sterker reageren op prikkels omdat de prikkels harder binnenkomen. Bij emotionele uitputting reageer je sterker omdat je geen buffer meer hebt om ze op te vangen. De prikkels zijn niet groter geworden, jouw draagkracht is kleiner geworden.

Om dit te begrijpen, helpt het beeld van een emmer. Je emotionele draagkracht is als een emmer die gewone emotionele belasting opvangt: de irritaties, tegenvallers, spanningen en eisen van een dag. Bij voldoende draagkracht is de emmer ruim, en kan er veel bij voordat hij overloopt. Maar het reguleren van emoties, het opvangen en verwerken van wat er op je afkomt, kost energie en vraagt een zenuwstelsel met voldoende reserves. En wanneer je systeem uitgeput of langdurig overbelast is, krimpt die emmer. Er is dan al zoveel belasting dat de emmer voortdurend bijna vol staat, en dan hoeft er nog maar een klein scheutje bij, een opmerking, een geluid, een kleine tegenslag, of hij loopt over. Niet omdat dat scheutje zo groot was, maar omdat er geen ruimte meer was om het op te vangen. Zo sta je voortdurend met je rug tegen de muur, zonder marge, zonder buffer. Elke gewone emotionele belasting wordt dan te veel, niet doordat je zwak of overgevoelig bent, maar doordat je emotionele reserves op zijn.

Dit verklaart waarom jezelf voorhouden dat je je niet zo moet aanstellen, niet werkt en alleen maar schuld toevoegt. Je reageert niet sterk omdat je het aanstelt, maar omdat je werkelijk geen capaciteit meer hebt om op te vangen. De oplossing ligt dan ook niet in jezelf vermannen of harder zijn, maar in het herstellen van je draagkracht, en die draagkracht herstelt mee wanneer je zenuwstelsel herstelt. Naarmate je systeem uit de overbelasting komt en zijn reserves weer opbouwt, wordt de emmer langzaam ruimer, komt er weer marge, en kun je geleidelijk weer meer hebben zonder dat het overloopt. Emotionele uitputting is dus zelden een op zichzelf staand probleem; het is meestal een gevolg van een breder uitgeput systeem, en het herstelt mee in dat grotere herstel. Wees in de tussentijd mild voor jezelf, en bescherm waar mogelijk je toch al krappe buffer door niet meer op je bordje te nemen dan je kunt dragen. Houd er rekening mee dat aanhoudende emotionele uitputting ook kan samengaan met somberheid; belast dit je sterk of houdt het aan, dan is je huisarts een goede eerste stap.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Bij het kleinste schiet je vol of raak je geirriteerd.
• Dingen die je vroeger aankon, worden nu te veel.
• Het voelt alsof je geen buffer of marge meer hebt.
• Je verwijt jezelf dat je overgevoelig of aanstellerig bent.
• Je staat voortdurend met je rug tegen de muur.

Er is niets mis met je, en je bent niet overgevoelig of aanstellerig. Dat je emotioneel niets meer kunt hebben, komt doordat je draagkracht uitgeput is en je geen buffer meer hebt, niet doordat je zwak bent. Je hoeft jezelf niet te vermannen. Je mag je systeem helpen herstellen, zodat je draagkracht weer groeit, en in de tussentijd je krappe buffer beschermen door niet te veel op je bordje te nemen.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik begon te huilen omdat de kassa dicht was, en toen wist ik dat er iets niet klopte.” Toen ze ging begrijpen dat haar emotionele emmer al voortdurend tot de rand vol stond, kon ze stoppen zichzelf aanstellerig te vinden, en haar systeem de ruimte geven om die buffer weer op te bouwen.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel, als de emotionele uitputting onderdeel is van een bredere uitputting van je zenuwstelsel. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het herstellen van je systeem, zodat je emotionele draagkracht weer kan groeien. Het is geen therapie. Omdat aanhoudende emotionele uitputting ook kan samengaan met somberheid, is het bij aanhoudende klachten verstandig dit met je huisarts te bespreken. Dit werk is daarop een aanvulling, geen vervanging.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als je emotionele buffer leeg is, kan het helpen je systeem te laten herstellen zodat je draagkracht weer groeit. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De overbelasting die je buffer leegtrok mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van jezelf vermannen.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, zodat je systeem zijn reserves weer mag opbouwen.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat je emotionele draagkracht weer ruimte krijgt om te groeien.