Je bent erbij, en toch ook niet –
alsof het leven zich een stukje verderop afspeelt, achter glas.

Misschien ken je het. Je zit in een gesprek, of midden in een drukke dag, en ineens lijkt alles een beetje ver weg. Geluiden klinken gedempt, je eigen stem voelt niet helemaal van jou, je doet wel mee maar je bent er niet echt. En achteraf weet je soms maar half meer wat er gebeurd is.

Wat is dissociatie?

Dissociatie is wat je zenuwstelsel doet als iets te veel wordt om helemaal te voelen of mee te maken. In plaats van de ervaring volledig binnen te laten, zet het systeem er een soort afstand tussen. Je zou kunnen zeggen: het lichaam zet het geluid even zachter, of trekt een glazen wand op tussen jou en wat er gebeurt.

Dat klinkt verontrustend, maar het is in de kern beschermend. Het is nauw verwant aan de bevriesreactie: als iets niet te vechten of te ontvluchten is, kan je systeem ervoor kiezen om je er een stukje uit terug te trekken. Even niet helemaal aanwezig zijn, zodat het draaglijk blijft. Het is een noodgreep van een lichaam dat je wil beschermen.

Belangrijk om te weten: dissociatie kent vele gradaties. Heel licht en alledaags, zoals wegdromen tijdens een saaie rit. Maar ook zwaarder en aanhoudend, waarbij het je dagelijks leven, je werk of je relaties raakt. Bij die zwaardere vormen is het belangrijk om professionele hulp te zoeken. Dit artikel helpt je het te begrijpen, maar het stelt geen diagnose en vervangt geen zorg.

Hoe herken je dissociatie?

Dissociatie kan zich op veel manieren laten voelen. Veel mensen herkennen een paar van deze, in meer of mindere mate:

• Je voelt je afwezig of verdoofd, alsof je er niet helemaal bij bent.
• De wereld om je heen voelt onwerkelijk of ver weg, alsof het achter glas gebeurt.
• Je voelt je losgekoppeld van je eigen lichaam of je gevoel.
• Je verliest soms de tijd, of weet achteraf niet goed meer wat er gebeurde.
• Je doet dingen op de automatische piloot, zonder echt aanwezig te zijn.

Er is niets mis met je. Als je dit herkent, betekent het niet dat je gek bent of dat er iets kapot is. Het betekent dat je systeem ooit een manier vond om iets onverdraaglijks toch te overleven, door je er even uit te halen. Dat is geen tekortkoming. Dat is een lichaam dat heel hard zijn best deed om je te beschermen.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik dacht altijd dat ik gewoon een dromer was, iemand die er vaak niet helemaal bij was. Tot ik begreep dat mijn lichaam me wegtrok op momenten die te veel werden. Het was geen luiheid, het was bescherming.” Toen ze dat zag, kon ze met meer zachtheid naar zichzelf kijken, en in afstemming met haar behandelaar stap voor stap weer wat meer aanwezig leren zijn.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel, en dat is belangrijk om eerlijk te zeggen. Lichte, voorbijgaande dissociatie kent bijna iedereen. Maar als dissociatie vaak voorkomt, lang aanhoudt, of je leven, werk of relaties raakt, dan hoort het bij een huisarts of psycholoog. Zeker als het samengaat met trauma, herbelevingen of het verliezen van tijd, is gerichte professionele begeleiding op zijn plaats. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het tot rust laten komen van je zenuwstelsel, en vervangt die zorg niet. Bij dit onderwerp werk ik alleen ondersteunend en alleen in afstemming met de zorg die je al hebt.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Bij dissociatie staat veiligheid altijd voorop, en gaat zorg voor. Waar dit werk kan ondersteunen, naast en in afstemming met professionele hulp, is in het rustiger maken van het zenuwstelsel, zodat het zich langzaam veilig genoeg gaat voelen om aanwezig te blijven. Dat gaat heel voorzichtig en in jouw tempo. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De diepe spanning die het wegtrekken voedt mag heel voorzichtig zakken. Niet met wilskracht, maar via rust en klank die het systeem een signaal van veiligheid geven.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme. Het systeem leert stap voor stap weer terug te keren naar het hier en nu.
• YYield – Toelaten. Aanwezig blijven mag, in jouw tempo, langzaam veiliger worden, zodat je er niet meer uit hoeft te stappen om het draaglijk te houden.