De motor draait, dag en nacht, en de uitknop reageert niet –
want constant aan staan is een zenuwstelsel waarvan de rem het begeven heeft.

Anderen klappen na het werk dicht, zakken onderuit, staan uit. Jij niet. Bij jou blijft er iets draaien, ook ’s avonds, ook in het weekend, ook als je doodmoe bent. Je bent altijd alert, altijd bezig, altijd een beetje aan. Het is alsof er een motor in je draait waarvan de uitknop niet reageert. De motor draait, dag en nacht, en de uitknop reageert niet. Want constant aan staan is een zenuwstelsel waarvan de rem het begeven heeft.

Waarom sta ik constant aan?

Je zenuwstelsel werkt met twee tegengestelde krachten, die je je kunt voorstellen als een gaspedaal en een rem. Het gaspedaal, het sympathische deel van je zenuwstelsel, brengt je in actie: het versnelt je hartslag, scherpt je aandacht, maakt je klaar om te presteren of te reageren. De rem, het parasympathische deel, doet het tegenovergestelde: het brengt je tot rust, vertraagt, herstelt, laat je tot stilstand komen. In een gezond systeem wisselen die twee elkaar af: je geeft gas als het nodig is, en remt af als het kan. Zo keer je na inspanning vanzelf terug naar rust.

Maar bij langdurige stress, of bij een systeem dat vroeg overbelast raakte, gaat die balans scheef. Het gaspedaal wordt voortdurend ingetrapt, dag in dag uit, terwijl de rem te weinig wordt gebruikt. En een rem die zelden goed wordt gebruikt, raakt als het ware versleten of onderontwikkeld: hij grijpt niet meer goed. Het gevolg is dat je systeem blijft draaien, blijft versnellen, zonder effectief te kunnen afremmen. Je staat constant aan, niet omdat je niet wilt ontspannen, maar omdat de natuurlijke terugkeer naar rust het laat afweten. De motor draait, maar de rem reageert niet meer zoals het hoort.

Dit verklaart waarom je jezelf niet zomaar tot rust kunt zetten. Een kapotte rem repareer je niet door harder op de uitknop te drukken; sterker nog, je best doen om te ontspannen is vaak weer gaspedaal. De rem herstelt niet door wilskracht, maar door gebruik: door je systeem herhaaldelijk de ervaring te geven van veiligheid en rust, zodat het parasympathische deel weer leert grijpen. Dat gaat langzaam, met kleine, herhaalde momenten waarin je systeem echt mag zakken, niet met een enkele grote inspanning. Geleidelijk wordt de rem dan weer sterker, en kun je weer leren uitschakelen. Houdt het constant aan staan aan, gaat het samen met uitputting, of belast het je dagelijks leven sterk, dan hoort je huisarts erbij.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• Je kunt nooit echt uitschakelen, ook niet in je vrije tijd.
• Er draait altijd iets door, ook als je doodmoe bent.
• Anderen ontspannen na het werk, jij blijft aan.
• Ook op vakantie kost het dagen om enigszins te zakken.
• Je best doen om te ontspannen voelt als nog meer inspanning.

Er is niets mis met je, en je bent niet verslaafd aan bezig zijn. Dat je constant aan staat, komt doordat de rem van je systeem het tijdelijk laat afweten, niet doordat je niet kunt of wilt ontspannen. Je hoeft jezelf niet harder tot rust te dwingen. Je mag je systeem de herhaalde ervaringen van veiligheid geven waardoor de rem langzaam mag herstellen.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik weet niet eens meer hoe uitstaan voelt, ik draai altijd door.” Toen ze ging begrijpen dat haar rem versleten was geraakt en niet kapot, kon ze stoppen zichzelf te dwingen, en haar systeem in kleine stappen leren weer af te remmen.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het tot rust laten komen van het zenuwstelsel, zodat de natuurlijke rem weer kan herstellen. Het is geen therapie. Houdt het constant aan staan aan, gaat het samen met uitputting, of belast het je dagelijks leven sterk, dan is je huisarts de juiste eerste stap. Dit werk kan daar een aanvulling op zijn.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als je constant aan staat doordat de rem van je systeem het laat afweten, kan het helpen om die rem te laten herstellen via herhaalde ervaringen van rust. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. Het voortdurend ingetrapte gaspedaal mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van nog harder proberen te ontspannen.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, zodat de rem in kleine stappen weer mag leren grijpen.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat het parasympathische deel herstelt en je weer kunt uitschakelen.