De angst voor afwijzing is zo groot omdat afwijzing je schaamte zou bevestigen –
want wie diep vanbinnen denkt niet te deugen, vreest in afwijzing het bewijs van dat vermoeden.

De angst is er bijna altijd. Dat ze je niet willen, je buitensluiten, je laten vallen. En dus doe je je best, pas je je aan, verberg je de delen van jezelf waarvan je denkt dat ze niet welkom zijn, of houd je mensen juist op afstand voordat ze jou kunnen afwijzen. Alles om die afwijzing maar te voorkomen, want ze zou ondraaglijk zijn. De angst voor afwijzing is zo groot omdat afwijzing je schaamte zou bevestigen. Want wie diep vanbinnen denkt niet te deugen, vreest in afwijzing het bewijs van dat vermoeden.

Waarom ben ik zo bang om afgewezen te worden?

Afwijzing doet iedereen pijn. De mens is een sociaal wezen, we hebben verbinding nodig, en afgewezen of buitengesloten worden is voor niemand prettig. Maar er is een verschil tussen de gewone pijn van afwijzing en een angst voor afwijzing die zo groot is dat ze je leven beheerst, die maakt dat je jezelf voortdurend verbergt of aanpast, die je relaties kleurt met een constante waakzaamheid. Wanneer de angst voor afwijzing zo sterk is, dan gaat het meestal niet meer alleen om de afwijzing zelf, maar om wat de afwijzing zou betekenen. En om dat te begrijpen, moet je kijken naar wat er vaak onder zit: schaamte.

Schaamte is het diepe gevoel dat er iets mis is met wie je bent. Wanneer je dat grondgevoel met je meedraagt, vaak zonder je er volledig van bewust te zijn, dan verandert dat de betekenis van afwijzing ingrijpend. Voor iemand zonder die diepe schaamte is afwijzing pijnlijk, maar het blijft iets wat van buiten komt: die persoon wilde mij niet, dat doet zeer, maar het zegt niet per se iets over mijn waarde. Voor jou ligt dat anders. Diep vanbinnen vermoed je al dat er iets mis is met je, en afwijzing lijkt dat vermoeden te bevestigen. Als iemand je afwijst, hoort je systeem niet alleen die persoon wil mij niet, maar zie je wel, het is waar, er is iets mis met me, daarom willen ze me niet. Afwijzing wordt op die manier het bewijs van je schaamte, de bevestiging van je diepste, ergste angst over jezelf. En dat is zo ondraaglijk dat de angst om het te laten gebeuren enorm wordt. Je doet er daarom alles aan om afwijzing te voorkomen. Sommige mensen passen zich eindeloos aan, cijferen zichzelf weg, doen alles om maar aardig gevonden te worden, want zolang ze geaccepteerd worden, blijft de schaamte op afstand. Anderen doen juist het tegenovergestelde: ze houden mensen op afstand, laten niemand echt dichtbij, wijzen zelf af voordat ze afgewezen kunnen worden, want dan hebben ze tenminste de controle en lopen ze niet het risico dat hun ergste vermoeden bevestigd wordt. Beide zijn manieren om dezelfde ondraaglijke ervaring te vermijden.

Dit verklaart waarom jezelf voorhouden dat afwijzing wel meevalt, of dat je niet zo afhankelijk moet zijn van de goedkeuring van anderen, zo weinig helpt. Het probleem is niet dat je de waarde van afwijzing verkeerd inschat, het probleem is dat afwijzing voor jou een diepere lading heeft: ze raakt aan je schaamte. Zolang die schaamte er is, zal afwijzing blijven voelen als een bevestiging van je tekort, en zal de angst ervoor groot blijven, hoeveel je jezelf ook geruststelt. De weg naar minder angst voor afwijzing loopt daarom niet via jezelf onafhankelijker maken of de pijn relativeren, maar via het verzachten van de onderliggende schaamte. Naarmate je grondgevoel verschuift van er is iets mis met me naar ik mag er zijn zoals ik ben, verliest afwijzing haar verwoestende betekenis. Ze blijft pijnlijk, want afwijzing doet nu eenmaal zeer, maar ze wordt niet langer het bewijs van je waardeloosheid. Als iemand je dan afwijst, kun je het ervaren als wat het is: deze persoon en ik passen niet bij elkaar, of deze persoon kon mij niet ontvangen, zonder dat het iets zegt over of je deugt. En naarmate die angst kleiner wordt, hoef je jezelf ook niet meer voortdurend te verbergen of aan te passen, en hoef je anderen ook niet meer op afstand te houden. Je durft jezelf te laten zien en mensen dichtbij te laten komen, omdat afwijzing niet langer je hele bestaansrecht op het spel zet. Dat is een geleidelijk proces, maar het bevrijdt je uit de uitputtende waakzaamheid waarmee je afwijzing probeert te voorkomen.

Herken je dit?

Misschien klopt een paar van deze voor jou:

• De angst om afgewezen te worden beheerst veel van wat je doet.
• Je past je aan of verbergt jezelf om geaccepteerd te worden.
• Of je houdt mensen juist op afstand om afwijzing voor te zijn.
• Afwijzing voelt als een bevestiging dat er iets mis is met je.
• Jezelf voorhouden dat het wel meevalt neemt de angst niet weg.

Er is niets mis met je, en je bent niet te afhankelijk of te gevoelig. De angst voor afwijzing is zo groot doordat afwijzing een onderliggende schaamte zou bevestigen, niet doordat je te zwak bent. Je hoeft jezelf niet onafhankelijker te maken of de pijn te relativeren. Je mag de schaamte eronder laten verzachten, zodat afwijzing weer gewoon pijnlijk mag zijn in plaats van een bewijs van je tekort.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik ben zo bang om afgewezen te worden dat ik mensen nooit echt dichtbij laat komen, dan kunnen ze me ook niet laten vallen.” Toen ze ging zien dat de afwijzing zo bedreigend was omdat ze haar schaamte zou bevestigen, kon ze die schaamte gaan verzachten, en voorzichtig mensen dichterbij laten komen.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Vaak wel, als de angst voor afwijzing samenhangt met een onderliggende schaamte die door afwijzing bevestigd lijkt te worden. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het verzachten van die schaamte, zodat afwijzing niet langer je bestaansrecht op het spel zet. Het is geen therapie en geen behandeling. Wanneer de angst samenhangt met ingrijpende ervaringen of je leven sterk beperkt, kan begeleiding door een passende professional naast dit werk waardevol zijn.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Als de angst voor afwijzing gevoed wordt door schaamte, kan het helpen die schaamte te verzachten. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De waakzaamheid waarmee je afwijzing probeert te voorkomen mag loskomen, via rust en bewustwording in plaats van jezelf verbergen of aanpassen.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme, zodat je jezelf weer durft te laten zien.
• YYield – Toelaten. Veiligheid mag de grondtoon worden, zodat afwijzing niet langer je bestaansrecht op het spel zet.