Je wilt nee zeggen, en er komt ja uit –
alsof er iets in je weet dat nee zeggen niet veilig is.

Iemand vraagt iets, en nog voordat je het doorhebt, heb je al ja gezegd. Vanbinnen voelde je de tegenzin, de grens, het nee. Maar het kwam er niet uit. Achteraf baal je, van de ander en vooral van jezelf. Waarom lukt het toch niet om gewoon voor jezelf op te komen?

Waarom kan ik geen grenzen stellen?

Grenzen stellen lijkt een kwestie van wilskracht: gewoon nee zeggen. Maar als het je niet lukt, ligt dat zelden aan een gebrek aan wil. Het ligt aan wat nee zeggen voor je systeem betekent. Voor wie geen grenzen kan stellen, voelt een grens niet als gezond zelfbehoud, maar als gevaar, als iets wat de verbinding of de veiligheid op het spel zet.

Die koppeling ontstaat vaak vroeg. Een kind dat merkte dat zijn eigen wil, behoeften of nee leidden tot boosheid, afkeuring, of een ouder die zich terugtrok, leert een belangrijke les: mijn grenzen brengen de verbinding in gevaar, dus ik kan ze beter wegcijferen. Aanpassen wordt dan de veiligste strategie. En die strategie gaat mee naar volwassenheid, waar je nog steeds ja zegt terwijl je nee voelt.

Daarom helpt het zo weinig als mensen zeggen dat je gewoon wat assertiever moet zijn. Je weet vaak heel goed wat je grens is. Het probleem is niet dat je hem niet kent, maar dat je lichaam in alarm schiet als je hem zou uitspreken. Het is geen kwestie van assertiviteit trainen, maar van je systeem laten ervaren dat een grens stellen veilig mag zijn.

Hoe herken je dit patroon?

Moeite met grenzen laat zich op veel manieren voelen. Herken je een paar van deze?

• Je zegt ja terwijl je vanbinnen nee voelt.
• Na het over je grens laten gaan, baal je vooral van jezelf.
• Nee zeggen voelt eng, alsof je iemand kwijtraakt of teleurstelt.
• Je voelt je verantwoordelijk voor hoe anderen zich voelen.
• Je merkt je eigen grenzen pas op als ze al ruim overschreden zijn.

Er is niets mis met je. Dat je geen grenzen kunt stellen, betekent niet dat je een ruggengraat mist of te meegaand bent. Het betekent dat je ooit leerde dat je grenzen je veiligheid konden kosten. Je bent niet slap. Je systeem beschermt een oude verbinding, en het mag leren dat een grens nu geen gevaar meer is.

Praktijkmoment

Iemand die ik begeleidde, zei het zo: “Ik wist altijd precies wat ik niet wilde, maar op het moment zelf kreeg ik het er gewoon niet uit. Mijn keel zat dicht.” Toen ze begreep dat haar lichaam nee zeggen ooit als gevaarlijk had geleerd, stopte ze met zichzelf veroordelen, en kon ze heel klein beginnen te oefenen met grenzen op plekken die veilig genoeg voelden.

Hoort dit ook bij professionele hulp?

Soms wel. Als moeite met grenzen je leven of je relaties sterk beperkt, samengaat met uitputting of somberheid, of als je vastloopt, zijn een huisarts of psycholoog de juiste plek. De begeleiding die ik geef is gericht op persoonlijke ontwikkeling en op het tot rust laten komen van je zenuwstelsel, en vervangt die zorg niet. Het is geen of-of. Voor sommige mensen is dit werk genoeg, voor anderen een aanvulling naast zorg. Jij houdt zelf de regie.

Wat de R.O.Y. Flow Methode hier doet

Grenzen leren stellen begint niet bij assertiviteitstraining, want je grens kennen is het probleem niet. Wat helpt, is je systeem laten ervaren dat een grens stellen veilig mag zijn. Daar zijn deze drie bewegingen op gericht:

• RRelease – Loslaten. De spanning die nee zeggen tot gevaar maakt mag zakken. Niet met wilskracht, maar via rust en klank die het systeem een signaal van veiligheid geven.
• OOrder – Ordenen. Wat loskomt vindt vanzelf een rustiger ritme. Er ontstaat ruimte tussen je grens voelen en hem durven uitspreken.
• YYield – Toelaten. Ruimte innemen mag veilig gaan voelen, zodat een grens stellen geen bedreiging meer is voor de verbinding.